Pertevniyal Valide Sultan Kimdir?

Pertevniyal Valide Sultan

Okulumuzu yaptıran Pertevniyal Valide Sultan, II. Mahmut’un 5. kadın efendisi, Abdülaziz’in annesidir. Padişah annesi olma şerefine erişmiş olan Pertevniyal Sultan’ın naaşı bugün, kendi yaptırmış olduğu caminin içindeki türbededir. Valide Sultan Abaza asıllı olduğuna dair kesin bir bilgi yoktur, Çerkezlerin Şapsığ etnik topluluğu içinde orta halli bir aileden geldiği sanılmaktadır. Çerkezlerde çocuk satışı yaygındı. Kızın ebeveynlerine iyi para ödeniyordu, onlar da çocuklarının İstanbul’da iyi bir yaşama sahip olacağını düşünerek satıyorlardı. Çünkü bu kızların Valide Sultan bile olabilmeleri mümkündü. Pertevniyal Valide Sultan’ın da bu şekilde İstanbul’a gelmiş olabileceği düşünülüyor. Valide Sultan, Abdülhamid’in kızı, ikinci Mahmut’un kız kardeşi, Esma Sultan tarafından satın alındı. Esma Sultan o tarihlerde 40 — 42 yaşlarındaydı ve duldu. Kardeşi ikinci Mahmut kendisini çok seviyor ve şımartıyordu. Debdebeli bir yaşam sürüyor, iyi giyinmesini ve eğlenmesini biliyordu. Pertevniyal Sultan’ın çocukluğu ve genç kızlığı böyle bir ortamda geçti. Biraz serpilip gelişince çok alımlı ve güzel bir kız oldu. Esma Sultan da onu, kardeşi ikinci Mahmut’a hediye etti.Ikinci Mahmut o yıl 40 yaşlarındaydı. Tahta çıkalı 20 yıl oluyordu. Güzel kadınlardan ve kızlardan oluşan zengin bir haremi vardı. Padişahın baş kadını Nevfidan kadındı. Onda sonra sırada Aşubcan Kadın, Hoşyar Kadın ve Nuritap Kadın yer alıyordu. Sonra da sırada ikballer vardı. Pertevniyal Sultan Ikinci Mahmut’un hareminde kendini işte böyle bir güzeller topluluğu içinde buldu, ama hareme gelir gelmez Hünkâr’ın dikkatini çekti ve ikballer arasında yerini alarak ikinci ikbal oldu. Bir süre sonra da, 1829’da, yani 15 yaşlarındayken Abdülaziz’i doğurdu ve böylelikle Beşinci Kadın efendiliğe yükseldi. Ama Harem’de Ikinci Mahmut’un, gözdelerin ve cariyelerin dışında ve onların üstünde yer alan o kadar çok kadın ve ikbali vardı ki. Pertevniyal Sultan Beşinci Kadınlıktan öteye gidemedi.
Ikinci Mahmut 1839’da ölünce Pertevniyal Sultan 26 yaşında dul kaldı. Oğlu Abdülaziz’de 10 yaşındaydı. Pertevniyal Sultan’ın büyük bir rakibi vardı. Bezmialem Sultan. o da Abdülaziz’in doğumundan 6 yıl önce Abdülmecit’i doğurmuştu. Ikinci Mahmut ölünce Abdülmecit 16 yaşında tahta çıktı. Bezmialem Sultan’da Valide Sultan oldu. Pertevniyal Sultan Beşiktaş’ta şehzadelere ayrılan saraya taşındı. Abdülmecit kendisine saygılı davranıyordu. Pertevniyal Sultan’ın bu dışlanma dönemi tam 22 yıl sürdü. Abdülmecit’le Abdülaziz’in arası pek iyi değildi: Hünkar her zaman Abdülaziz’in kendisini kıskandığı kanısındaydı ve bir darbeyle kendisini devirerek tahta çıkmasından korkuyordu. Şöyle dediği anlatılırdı: “Kardeşimi hiçbir şey hoşnut etmez. Bir sabah sadrazam olmak ister, ertesi günde vali. Benim ölümümü beklediğine inanıyorum.”
Oğlu Abdülaziz padişah olunca resmen “Mehd-i Ulyâ-yı Saltanat” ve “İsmetlû Valide Sultan-ı Âlişan hazretleri” sanlarını aldı.
Hıfzı Topuz’un Meyyale ile başlayan üçlemesinde, Pertevniyal Valide Sultan’ın Meyyaleyi yetiştirmesinin öyküsü anlatılır.
Valide Sultanların hayrat yaptırma geleneğine uyan Pertevniyal Valide Sultan Istanbul’a sayısız eserler kazandırdı. Aksaray’da okul, kütüphane ve muvakkithaneyi, Karagümrük’te Pertevniyal Kadın Meydan Çeşmesini, Eyüp’te Defterdar İskelesi karşısındaki Pertevniyal Kadın Efendi çeşmesini ve yine Aksaray’da Pertevniyal Valide Sultan Camisi’ni yaptırdı. Bunun planını İtalyan mimari Mantai çizdi. Mevlanakapı’daki Ebubekir Çelebi Türbesini ve Beşiktaş’ta Yahya Efendi türbesini onarttı. Yaptırdığı eserlerin korunması ve yaşatılması içinde vakıflar kurdu. Tarihçiler Pertevniyal Valide Sultan’ın en büyük eserinin Aksaray’daki okul, cami, türbe ve sebil olduğunu yazarlar. Abdülaziz’in tahttan indirilmesinden ve ölümünden sonra 7 yıl daha yaşayan Pertevniyal Valide Sultan, Il. Abdülhamit’ten saygı gördü. Eski görkemli yaşantısından uzaklaşarak vaktini kimsesiz kız çocuklarını yetiştirmekle ve dış dünyadan uzakta geçirdi. Il. Abdülhamid’in kadını efendilerinden Müşfika Kadın Efendi, onun dairesinde yetişenlerdendir. Pertevniyal 70 yaşını geçmişken, 4 Şubat 1883’te öldü.     Onun kurduğu okulumuzdan bugüne dek çok sayıda sanatçı, yazar, gazeteci, milletvekili ve bilimadamı yetişmiştir.

Not: Valide Sultan’a ait birkaç temsili resimden başka görsel kayıt bulunamamıştır.